1- Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) Nedenleri

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Nedir?

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), çocukların ortalama %5-10’unu etkileyen, dikkatsizlik ve/veya hiperaktivite bozukluğu ve dürtü kontrollerinde sorunlar ile ortaya çıkar. Dikkat eksikliği durumu, sıradan bir dalgınlık değildir. Çocuk ve ergenlerde gözlenen Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu tanısı, uzman tıp doktoru olan çocuk ve ergen psikiyatristleri tarafından konulmalı ve tedavisi ilgili uzman doktor tarafından düzenlenmelidir. Dikkat testleri uygulanarak elde edilen veriler, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunda tanısının konulmasında uzmanlara yol gösterir.

Son 20 sene içinde Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu tanısı konulan çocuk sayısında ciddi artış vardır. Bu artışın sebebi; 20 sene içinde bu rahatsızlığın daha fazla ortaya çıkmasında bir artış değil, günümüz tanı koşullarının ve uygulanan dikkat ölçüm test sistemlerinin daha gelişmiş olması sebebiyle tanının daha net konulması sonucudur.

Amerikan Pediatri Birliği’nin Aralık 2011’de güncellediği Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu Tedavi Kılavuzunda, tanı ve tedavi uygulamasının artık 4 yaşından itibaren başlatılması gerekliliği ön planda tutulmaktadır. Uzman çocuk psikiyatristlerinin muayenesi ile 4 yaşından itibaren bu rahatsızlığın tanısı tespit edilmektedir. Öğrenme sürecinde dikkat düzeyi ve dikkat derinliği çok önemlidir. Çocuğun gelişim aşamalarında çevresinden doğru mesajları alması, bu mesajları doğru yorumlaması ve öğrenme sürecinde bu mesajları kullanmasında dikkat süreci sağlıklı çalışmalıdır. Çocukta dikkat eksikliği sorunu olduğunu zamanında fark edilmez ya da gerekli tedaviyi doğru uzmandan alınmaz ise, çocukta okul eğitim-öğretim sisteminde anaokulundan itibaren ders ve akademik başarıda sorunlar yaşanır.


Dikkat Eksikliği tedavi edilmediğinde, okul çağında ve sonrasında, ders başarısında, ailevi, sosyal ve mesleki becerilerde sorunlara yol açar. Tedavi edilmeyen Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu olan gençlerin %65’i ve DEHB’li yetişkinlerin %50’si yaşamları boyunca sahip oldukları bozukluğa bağlı sorunlar sebebiyle, yaşam boyu birçok sıkıntıyla karşılaşırlar.

Çocuğunuzda dikkat eksikliği olduğundan şüpheleniyorsanız, çocuk ve ergen psikiyatrisi muayenesi ve dikkat testleri konusunda kliniğimizden randevu alabilirsiniz.

Çocuk ve Genç
Psikolojik Danışmanlık ve Psikiyatri Merkezi
Bağdat Caddesi- İstanbul
Tel: 0 216 3726607

2- Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) Belirtileri

Dikkat Eksikliğine ve Hiperaktivite Bozukluğu Belirtileri Nelerdir?

Çocuklar hareketli, meraklı ve heyecanlıdırlar. Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu sorunu olan çocuğun ailesi açısından, çocuklarında böyle bir sorun olduğunu kabul etmeleri kolay olmayabilir.

Dikkat Eksikliği belirtileri açısından aileleri en çok yanıltan konu şudur: “Çocuğumuz saatlerce televizyon izleyebiliyor ya da saatlerce kalkmadan bilgisayar oyunu ile ilgileniyor!” Televizyon ya da bilgisayar oyunlarıyla saatler geçirebiliyor olunması, dikkatiyle ilgili bir sorun olmadığı anlamına gelmemektedir. Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu olan çocuklar, kendi istekleri doğrultusunda televizyon izlerken ya da bilgisayarda oyun oynarken, bir sorun yoktur. Bu rahatsızlıkta beynin etkilenen bölgesindeki değişimlere bağlı olarak, çocuk kendi istediği bir aktivitede ve çocuğun istediği zaman diliminde dikkatini toplamasında problem yoktur.
Sorun net olarak şudur: Dikkat, özel olarak yönlendirilmesi gereken bir durumda dağılmaktadır. Sınıf ortamı, ders dinlenmesi, ev ödevlerinin yapılması, bir spor aktivitesinde takım oyuna uyum gibi konularda, dikkat eksikliğine bağlı sorunlar yaşanmaktadır.

Dikkat eksikliği sorunu olan çocuklarda şu belirtiler gözlenir:
• Dikkatinin odaklanması gereken durumlarda sorun yaşanmaktadır: ders takibi, ev ödevi yapılması, takım sporu vb.
• Dikkat gerektiren işlerde, dağınık ve düzensiz olunması
• Başka çocukları etkilemeyen dış uyaranlar, onların dikkatini dağıtmaktadır
• Dikkatini toplanması ve sürdürülmesi gereken durumlarda sorun yaşanır
• Çocuğa verilen görevleri genelde tamamlayamaz
• Genelde bir işi yarım bırakıp, yeni bir işe geçme eğilimindedirler
• Unutkanlık sebebiyle birçok eşyalarını kaybederler.
Çocuğunuzda bu saydığımız belirtilerden bazılarını gözlemliyorsanız, çocuğunuzda dikkat eksikliği sorunu olabilir. Bu konuda uzman çocuk ve ergen psikiyatrisi muayene ve kontrolü için kliniğimizden randevu alabilirsiniz:

Çocuk ve Genç
Psikolojik Danışmanlık ve Psikiyatri Merkezi
Bağdat Caddesi- İstanbul
Tel: 0 216 3726607

3- Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğunda Beyindeki Dikkat Fonksiyonları

Beyin dokusundaki nöron adı verilen beyin doku hücrelerinin yaklaşık sayısı bir trilyon civarındadır. Bu hücreler arası kurulan iletişimler sayesinde, çok hızlıdan çok yavaşa doğru 4 farklı beyin dalgası oluştururlar. Beyindeki dalgalardan Teta beyin dalgası, dikkatin dağınık olduğu durumlarda artar. Beta beyin dalgaları ise konsantrasyon ve odaklanılmış dikkat ile ilişkilidir. Son araştırmalarda, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan kişilerde, dikkat kontrolü ve odaklanmayı sağlayan beyin alanlarında aktivite değişimleri gözlenmektedir.

Dikkat eksikliği, çocuğun zekâsı ile ilgili olan bir sorun asla değildir. Dikkat eksikliği sorunu olan çocukların beynin çalışma sisteminde farklılıklar vardır. Beyin görüntüleme araştırmaları göstermektedir ki, Dikkat Bozukluğu ya da Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu olan bireylerin beyin aktivitelerinde (özellikle beyin dokusunun ön bölümü olan frontal bölgede) normale göre azalma, yani ''kortikal yavaşlama'' gözlenmektedir. Dikkat eksikliği olan çocukların beyin ön bölgesinde yer alan prefrontal kortexte, düşük frekanslı Theta dalgalarının amplitüdlerinde artış ve yüksek frekanslı Beta dalgalarının amplitüdlerinde düşme gözlenmektedir.


Beyin dokusunun her bölgesinin farklı görevleri vardır. Beyin ön bölgesi olan frontal bölgenin görevi, yürütücü fonksiyonların kontrolüdür.

Beyin frontal bölgesindeki Dikkat Merkezinde sorun yaşandığında, şu fonksiyonlarda sıkıntılar ortaya çıkar:
• Organize olmak
• Dikkati toplamak ve sürdürmek
• Problem çözmek
• Kısa süreli bellek
• Dürtülerin kontrolü

Dikkat eksikliği olduğundan şüphelendiğiniz çocuğunuzun uzman çocuk ve ergen psikiyatristi muayenesi ile değerlendirilmesi ve beyin dalgalarının durumunun gözlenmesi için, kliniğimizden randevu alabilirsiniz:

Çocuk ve Genç
Psikolojik Danışmanlık ve Psikiyatri Merkezi
Bağdat Caddesi- İstanbul
Tel: 0 216 3726607

4- Neurofeedback Terapisi ve Özellikleri

Neurofeedback kelime anlamı şudur:
Neuro = nöronlar, yani beyin dokusu
Feedback = geri bildirim, yani görüntülenen beyin dalgalarına yanıt oluşturmak

Neurofeedback, İngilizce’dir, Türkçe okunuşu ise şöyledir: nörofidbek
Neurofeedback terapisinde kulak ve saçlı deriye takılan elektrodlarla, beyin dokusu işlevine bağlı oluşan elektrik aktiviteleri ekranda görüntülenir. Kişi kendi beyin dalgalarını hem izler, hem de nöroterapist ile beyin dalgalarından gelen uyarılara karşılık olacak yanıtlar oluşturur. Belirli seans ve protokoller ile uygulanan Neurofeedback, kişinin kendi beyin dikkat merkezinden aldığı verileri kullanarak, kendi beyin çalışma sistemini tekrar düzenlemesi temeline dayanmaktadır.

EEG biofeedback ya da nöroterapi olarak adlandırılan Neurofeedback, depresyon, anksiyete, uyku bozuklukları, öğrenme güçlükleri, dikkat eksikliği ve DEHB gibi değişmiş olan beyin dalga amplitüdleri ile ilgili rahatsızlıklarda kullanılan bir tedavi yöntemidir. Neurofeedback uygulaması, beyin dalgaları ve bunların amplitüdlerinin görüntülenmesi ve geribildirim yoluyla kişinin beyin dalgaları üzerinde denetim kazanmasını sağlayan bir yöntemdir. Neurofeedback uygulaması hakkında Amerika Birleşik Devletleri’nde yapılan çalışmalarda, “Brain Aerobic” yani beyin egzersizi terimi kullanılmaktadır.

Neurofeedback terapisi sırasında, normalden sapma gösteren bir hatalı beyin dalga aktivitesini düzeltmek için, beyninizi nasıl yöneteceğinizi ve kullanacağınızı öğrenirsiniz. Antreman yaptırdığınız bir kas gibi, beyninizdeki dikkat merkezi de onu doğru kullandığınız ve eğittiğiniz sürece, güçlenerek daha doğru bir performans ile çalışacaktır. Daha doğru ve yüksek performans ile çalışan beyin dalgaları, dikkat düzeyinde sağlayacağı artış ve düzelmeler ile kişinin kendisini daha iyi hissetmesini ve “Peak Performance” değerinde artışı sağlayacaktır.


Kalp EKG’si çekilmesi gibi, beyin dalgalarında değişiklik yaratan durumları tespit etmek ve bunları düzenlemek için Neurofeedback uygulanmaktadır. Dikkat eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu durumunda beyindeki dikkat merkezinin çalışması ve buna bağlı olarak beyin dalgalarından Teta-SMR ve Beta beyin dalgalarında çalışma düzensizliği vardır. Neurofeedback uygulamasında beynin elektriksel aktivitesi ve bahsi geçen beyin dalgaları, bilgisayar ekranında gözlenebilir hale getirilmektedir. Neurofeedback uzmanı, kişinin görünür hale getirilen beyin dalgalarını takip ederek, normale göre sapma gösteren değerleri belirler. Her seansa özel olarak bir çalışma protokolü düzenlenmektedir. Nöroterapi seansı sırasında, kişinin kendi beyin dalgalarına bağlı oluşan ses ve görüntülü uyaranları kişi kontrol etmeyi öğrenir.
Bu uygulama, bisiklete binmeyi öğrenmeye benzetilebilir. Kişinin öğrenme ve hafıza merkezi bisiklete doğru şekilde ve düzgün binmeyi öğrendikten sonra, bu bilgiyi unutmaz ve ihtiyaç duyduğunda rahatlıkla aradan yıllar geçse de kullanır ve kişi bisiklete rahatlıkla biner.
Aynen bisiklete binmeyi öğrenmek gibi, Neurofeedback terapisi ile, kişinin dağınık ve normal dışı olan beyin dalgaları, belirli egzersiz protokolleri uygulanarak, normal değerlere yaklaşmaları ve böylece kişinin daha dikkatli ve verimli çalışması sağlanır.

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğunun oluşması ve ortaya çıkmasına sebep olan beyin dalgalarının değerlendirilmesi ve bu beyin dalgalarının düzenlenmesi için uygulanacak Neurofeedback Terapisi konusunda kliniğimizden randevu alabilirsiniz:

Çocuk ve Genç
Psikolojik Danışmanlık ve Psikiyatri Merkezi
Bağdat Caddesi- İstanbul
Tel: 0 216 3726607

5- Neurofeedback Terapisi Nasıl Çalışır?

Araştırmalar göstermektedir ki, beyin dalgaları ile doğru antreman çalışmaları yaparak, hatalı ve normalden farklı çalışan beyin dalgaları düzenlenebilmektedir. Neurofeedback, beyni güçlendiren bir öğrenme sürecidir. Neurofeedback ile beynin dikkat kontrolü, duygu ve davranış alanlarını güçlendirecek beyin bölgelerine egzersiz uygulanmaktadır. Beyin ritminizin ve beyin dalgalarınızı kontrol etmeyi öğrendiğinizde, dikkat eksikliği oluşumuna yol açan bozuk beyin dalgalarınızı da düzeltirsiniz. Normalden sapma gösteren Teta-SMR ve Beta beyin dalgalarında sağlanacak olan düzelmeler ile, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğuna bağlı ortaya çıkan sorunlar azalacak ve ortadan kalkacaktır. Neurofeedback uygulaması, piyanonun akort edilmesi ya da otomobil motorunun ayarlanması ile elde edilen daha doğru ve verimli çalışmaya benzetilebilir.

Neurofeedback Seansları Nasıldır?

Seansta bilgisayar ile bağlantılı bir Neurofeedback cihazı kullanılır. Neurofeedback cihazının sensörleri, beyin dalgalarının elektriksel aktivitesini kaydetmek için hastanın saçlı derisine ve kulaklara yerleştirilir. Neurofeedback cihazı beyin dalgalarının yaydığı elektriksel aktiviteleri kayıt eder ve bu beyin dalgaları ekranda görünür hale dönüştürülür. Bu sırada kişi kendi beyin dalgaları ile ekranda gördüğü animasyon ve protokoller ile beyin dalgalarına egzersiz programları uygular. Ekrandaki görüntüler, farklı düzeylerde dikkat becerisi hakkında kişiye geribildirim sunmaktadır. Neuroterapist, seans sırasında danışanın beyin dalgalarını izleyerek, gerektiğinde sesli yönermelerde bulunarak, danışanın oyun protokollerinde daha başarılı olmasını sağlar.

Neurofeedback Seansı Ne Kadar Sürer?

Neurofeedback, ilaç içeren medikal tedavi ile birlikte uygulandığı gibi, tedavide tek başına da kullanılabilir. Başlangıçta, seanslar haftada iki veya daha fazla olarak düzenlenir. Seans süresi yaklaşık 30 dakika sürmektedir. Neurofeedback, geribildirim esasına dayalı olan bir öğrenme metodu olduğu için, sonuçları belirli bir zaman sonrasında ortaya çıkar. Çoğu örnekte olumlu ilerleme ve gelişmeler, yaklaşık 10-12. seans içinde görülmektedir. Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğunun şiddetine ve ek uygulanan diğer tedavilere göre değişiklik göstermekle birlikte, anlamlı düzelme yaklaşık 30-40 seanslar sırasında gözlenir. Beyin, kendisini düzgün kontrol etmeyi ve düzenlemeyi öğrendikten sonra, bu öğrendiklerini her zaman hatırlar ve daha verimli çalışır. 40. seansta elde edilen doğru beyin dalgaları kalıcıdır ve aynen bisiklete binmeyi öğrenmek gibi, dikkati odaklamak istenen her durumda artık yeni beyin dalgaları görev alacaktır.

Hangi Sorunlar ve Rahatsızlıklarda Neurofeedback Kullanılır?

Neurofeedback, beyin dikkat merkezinin yeterli verimde ve uygun şekilde kullanılamadığı düşünülen durumlarda fayda sağlamaktadır. Aşağıdaki durumlarda, Neurofeedback terapisinin etkinliği bilimsel ve klinik çalışmalarla kanıtlanmıştır:

• Dikkat Eksikliği
• Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu – DEHB
• Öğrenme Bozuklukları
• Depresyon
• Anksiyete
• Kronik Yorgunluk Sendromu
• Yeme Bozuklukları
• Obsesif-Kompulsif Bozukluk
• Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB)
• Uyku Bozuklukları

Aşağıdaki zihinsel, duygusal ve fiziksel fonksiyonlarda Neurofeedback terapisi yüksek verim sağlamaktadır:
• Daha net düşünmek ve zihinsel berraklığı geliştirmek
• Dikkat ve konsantrasyon artışı ile öğrenme becerisini arttırmak
• Zihinsel esneklik artışı ile bir konudan diğerine daha hızlı geçiş yapmak
• Günlük yaşam fonksiyonlarında denge sağlamak adına, duygu, düşünce ve davranışları düzenlemek
• Spor aktivitelerinde daha iyi zamanlama ayarı ve dikkat becerisini arttırmak
• Genel yaşamda daha iyi hissetmek adına, beyin fonksiyonlarını geliştirmek

Beyin dalgalarınızın görüntülenmesi yöntemine bağlı olan, dışarıdan hiçbir madde ya da bir ilaç verilmeden uygulanan Neurofeedback-beyin egzersiz tedavi programına katılmak için kliniğimizden randevu alabilirsiniz:

Çocuk ve Genç
Psikolojik Danışmanlık ve Psikiyatri Merkezi
Bağdat Caddesi- İstanbul
Tel: 0 216 3726607

6- Neurofeedback Terapisi Etkinliği Hakkında Ek Bilgiler

Klinik araştırmalarda Neurofeedback egzersizleri, Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğuna bağlı sorunları ve belirtileri azaltmada yüksek başarı oranı sağlamaktadır. Dikkat düzeyinin düzenlenmesine bağlı olarak, DEHB’li çocukların IQ skorları da olumlu etkilendiğini gösteren klinik araştırmalar vardır. Davranış sorunları (örneğin, öfke nöbetleri, saldırganlık) gibi durumlarda Neurofeedback egzersizleri, çocukların dürtüsel davranışlarını kontrol etmelerine yardımcı olabilir. Depresyonda uygulanacak Neurofeedback ile, duygu durum ve enerji kademeli olarak artabilir. Anksiyete durumlarında ise, bireylerin anksiyete yaşama sıklığında ve anksiyete yaşandığındaki yoğunluk hissinde azalma gözlenebilir.

Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Amerikan Akademisi’ne göre Neurofeedback, şu hastalıklarda klinik tedavi kılavuzu kriteri taşımaktadır ve tedavide Neurofeedback uygulaması önerilmektedir.

• Dikkat Eksikliği
• Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB)
• Anksiyete (örneğin, Obsesif Kompulsif Bozukluk, Yaygın Anksiyete Bozukluğu, Travma Sonrası Stres Bozukluğu, Fobiler)
• Depresyon

Neurofeedback terapisinin Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu tedavisindeki etkinliği göz önüne alındığında, DEHB tedavisinde stimülan tedavi uygulanamadığında ya da yan etkileri sebebiyle tercih edilmediğinde, Neurofeedback tedavisi tercih edilen tedavi yöntemidir. (Kaynak: Çocuk ve Ergen Psikiyatri Klinikleri Kuzey Amerika, 2005)

Dikkat Eksikliği durumunda ilaç kullanımı tercih edilmediğinde ya da ilaç kullanımı istenmediği durumlarda, tedavide tek başına Neurofeedback terapisi tercih edilmektedir.

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) olan çocuklarda Neurofeedback terapisinin tedavideki etkinliği hakkında uluslararası Amerika ve Avrupa’da yayınlanan klinik çalışma ve bilimsel yayınlardan örnekler:

1-Neuroscience & Medicine, 2011, 2, 78-86
2-Appl Psychophysiol Biofeedback. 2003 Mar;28(1):1-12.
3-Neurosci Lett. 2006 Feb 20;394(3):216-21
4-Expert Rev Neurother. 2012 Apr;12(4):447-60.
5-http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3128749/
6-J Child Psychol Psychiatry. 2009 Jul;50(7):780-9
7-Eur Child Adolesc Psychiatry. 2011 Sep;20(9):481-91.
8-Z Kinder Jugendpsychiatr Psychother. 2010 Nov;38(6):409-19
9-Clin EEG Neurosci. 2009 Jul;40(3):180-9.
10- Archives of Neuropsychiatry 2011; 48: 94-102

Dikkat Eksikliği ve/veya Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu olan çocuğunuzda genel durum değerlendirmesi ve Neurofeedback terapisi konusunda kliniğimizden randevu alabilirsiniz:

Çocuk ve Genç
Psikolojik Danışmanlık ve Psikiyatri Merkezi
Bağdat Caddesi- İstanbul
Tel: 0 216 3726607

Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) Nedir?

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB), bireyin akademik başarısı, aile hayatı, sosyal ilişkileri ve benlik saygısı üzerine çeşitli olumsuz etkileri olan ve oldukça sık görülen psikiyatrik bir bozukluktur. Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunun (DEHB) çocuk ve ergenlerde görülme sıklığı %5-10, erişkinlikte %4 civarındadır.

Hareketlilik, dikkat eksikliği ve dürtüsellik, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğunun temel belirtileridir. Bozuklukta her üç belirti birada görülebileceği gibi, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu özellikle dikkatsizliğin ön planda olduğu ve hiperaktivite ve dürtüselliğin ön planda olduğu alt tipler şeklinde kendisini gösterebilir.

Bir kişide Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu ( DEHB ) varlığından söz edebilmek için, bu belirtilerin 7 yaştan önce başlamış olması, birden fazla ortamda görülüyor olması, sürekli olması ve kişinin günlük yaşamını etkileyecek boyutta olması gerekir. Kesin tanının konabilmesi için bu belirtilerin 7 yaşından önce başlamış olması ve günlük yaşamı etkileyecek boyutta olması gereklidir.

Dikkat Eksikliği

Dikkat Eksikliği ifadesinden kastedilen aslında dikkatin olmaması değil daha ziyade dikkati belli bir süreyle özellikle zihinsel uğraşı gerektiren ders çalışma, problem çözme veya çocuk için çok da eğlenceli olmayan bir görev esnasında kendisini gösteren bir konsantre olamama durumudur. Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) olan çocuklar tam tersi eğlenceli, ilgilerini çeken, renkli ve canlı görüntülerin olduğu televizyon ve bilgisayar oyunları karşısında saatlerce sıkılmadan durabilmektedirler. Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğuna sahip çocukların dikkatlerinin dış uyaranlarca kolayca çelinebilmesi nedeniyle, sıklıkla bizlerin fark etmedikleri ayrıntıları fark edebilir ve bu nedenle yanlışlıkla fazlaca dikkatli olarak değerlendirilebilirler.

Dikkat eksikliği tedavisi almayan çocukların öğretmenleri sıklıkla öğrencinin derste dalgın olduğunu, kendisini dinlemiyormuş göründüğü veya kalemi silgisi veya etrafıyla ilgilendiğinden şikâyetçidirler. Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğuna sahip çocuklar sınav sırasında dikkatsizce hatalar yapma ve soruları okumadan işaretleme eğilimindedirler. Oysa dikkat eksikliği tedavisi alan çocuklarda bu şikâyetlerde kısa sürede düzelme gözlenmektedir.



Hareketlilik

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğuna sahip hiperaktif çocuklarda görülen ve sorun olarak kabul edilen hareketlilik ise genellikle amaca yönelik olmamasıyla normal bir hareketlilikten ayırt edilebilir. Şiddetine göre, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan çocuk oturduğu yerde kıpır kıpır olabilir veya motor takılmış gibi veya düz duvara tırmanırcasına hareketli olabilir.

Dürtüsellik

Dürtüsellik, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan çocuklarda sıklıkla: sırasını bekleyememe, konuşurken söz kesme, düşünmeden hareket etme şeklinde gösterir. Dikkat eksikliği tedavisi almayan çocuklar, sıklıkla oyun ve okul kurallarına uymakta güçlük çekerler. Bu davranışları plansız ve istemeden gerçekleştiği için sıklıkla arkasından pişmanlık ve üzüntü duygusu baş gösterir. Yapılan araştırmalar Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu ile birlikte başta “ Karşı Gelme Bozukluğu” olmak üzere öğrenme sorunları, davranım bozuklukları, depresyon ve kaygı bozukluklarının oldukça sık görüldüğünü göstermektedir. Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu tedavisi sırasında bu durumların atlanmaması tedavi başarısını olumlu yönde etkileyecektir.

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) olan çocuklarda, bu sorunu yaşamayan çocuklarla kıyaslandığında beyin düzeyinde ne gibi farklılıklar vardır?

Bu bozuklukla ilgili bugüne kadar yapılmış çok sayıda çalışma vardır ve sorun çok boyutlu olarak incelenmiştir. Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan çocuklarda beyin görüntüleme çalışmalarıyla, beynin hacim ve işlevselliğindeki değişiklikler incelenmiş, beyinden salgılanan Noradrenalin, Dopamin, Serotonin gibi nörokimyasal maddelerin düzeyleriyle ilgili çalışmalar yapılmış ayrıca bu bozukluğa sahip çocuklar nöropsikolojik testlerle değerlendirilmiş, elektrofizyolojik ve genetik çalışmalar yapılmıştır.

Tüm bu çalışmalar sonucunda Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) olan çocuklarda çevresel gerekliliklere göre davranışın düzenlenmesi, uygunsuz tepkilerin baskılanması, dikkat işlevleri gibi alanlarda zorluk yaşadıkları, bunun sebebinin bu işlevlerle ilgili alanlarda birtakım işlevsel ve nörokimyasal düzensizlikler olduğu, genetik ve çevresel faktörlerin de hastalığın ortaya çıkmasında rol oynadığı gösterilmiştir.

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan çocukların sosyal ve akademik alanda yaşadıkları sıkıntılar olduğu gibi, diğer çocuklarla kıyaslandığında olumlu yanlarının da olduğu göze çarpmaktadır. Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan çocuklarda en çok göze çarpan özellikler, daha yaratıcı olmaları, enerjik, sıcakkanlı, hiperaktif, cana yakın ve dürüst olmalarıdır. Ancak dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan çocuklar, sıklıkla insanlara çabuk güvenebilirler ve kolaylıkla risk alabilirler. Arkadaş çevresi ve kötü niyetli insanlar tarafından bu yönleri kötüye kullanılabilir. Bu nedenle dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğuna sahip çocuklar, uygunsuz çetelere ve gruplara karışma, alkol ve madde kötüye kullanımı ve suç işlemeye yönlendirilme riski altındadırlar. Dikkat eksikliği tedavisi bu çocukların bireysel gelişimlerine ve akademik (okul) başarılarına olumlu katkı sağlamaktadır.

Çocuk ve Genç
Psikolojik Danışmanlık ve Psikiyatri Merkezi
Dikkat Eksikliği Tedavisi

Dikkat Eksiliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) Tedavisi

Dikkat eksikliği tedavisi bir bütünün parçaları şeklindedir. Dikkat eksikliği tedavisinde ilaç tedavisi, bireysel destek, okul işbirliği, ebeveyn eğitimi ve ortam düzenlenmesi bir bütünü oluşturmaktadır.

A) DİKKAT EKSİKLİĞİ VE HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU'NUN İLAÇ TEDAVİSİ

Dikkat eksikliği tedavisi, mutlaka tıp eğitimi almış olan çocuk ve ergen psikiyatisti tarafından başlanmalı ve kullanıldığı süre boyunca doktoru tarafından yakın takip edilmelidir. En sık kullanılan ilaçlar stimulan dediğimiz Metilfenidat içeren ilaç grubudur. Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu tedavisine başlanmadan, doktor tarafından ayrıntılı özgeçmiş ve aile öyküsü alınmalı, yine doktor tarafından uygun görülen tetkikler (tam kan tahlili, biyokimya, tiroid hormon testleri, EKG vs. gibi) yaptırılmalıdır.

Dikkat eksikliği tedavisinde kullanılan ilaçlar, davranış kontrolünden ve dikkatten sorumlu olan sistemlerin çalışabilmesi için gerekli olan nörokimyasal maddelerin beyindeki miktarlarını düzenleyerek etki göstermektedir. Böylece çocuğun varsa hiperaktivitesi azalır, dikkat süresi uzar ve harekete geçmeden önce durup düşünme yeteneği artar. Uygun süre ve dozda tedavi gören dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan çocukların sosyal ve akademik alanda başarılarının arttığı bilinmektedir. Dikkat eksikliği tedavisi olmayan çocukların ise depresyona daha yatkın ve alkol ve madde kullanımının fazla olduğunu çalışmalar göstermektedir.



Dikkat eksikliği tedavisi süresi, hastalığın şiddetine göre ve çocuktan çocuğa değişmektedir. Hareketlilik yaşla birlikte azalma eğilimindedir. Dikkat eksikliği sıklıkla daha uzun bir süre sorun olmaya devam eder ve genellikle ergenlik sonrası azalarak kaybolur. Küçük bir kesimde erişkinlikte de devam eder. Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu tedavisinin ne kadar süreceği çocuğun ihtiyacına göre belirlenir. Ağırlıklı olarak akademik sorunlar yaşayan çocuklarda okul dönemi ilaç kullanılır, tatillerde kesilir, davranış sorunları ve hiperaktivite fazlaysa tatillerde de devam edilebilir veya başka ilaçlarla desteklenebilir.

Okul başlangıç dönemlerinde sorun hala devam ediyorsa ilaç tekrar başlanır, artık ihtiyaç duyulmadığında tedavi sonlandırılır. Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu tedavisi 1-2 yıl da sürebilir, ergenlik sonuna kadar da devam edebilir. Erişkinlikte kullanım daha sınırlıdır.

Bu grup ilaçlarda en sık rastlanılan yan etkiler iştahsızlık, uykusuzluk, baş ağrısı ve karın ağrısı olarak sıralanabilir. Genellikle 1-2 hafta içinde azalarak kaybolurlar. Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) olan çocukların %90’ı, stimulan tedavisine yanıt vermekle birlikte, fayda görmeyen ve yan etkileri tolere edemeyen gruplarda atomoksetin, TCA’lar, bupropion, klonidin ve guanfasin içeren ilaçlar kullanılabilmektedir.
Yine bu ilaçlar da mutlaka çocuk ve ergen psikiyatristi kontrolünde kullanılmalıdır.

B) DİKKAT EKSİKLİĞİ VE HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞUNDA BİREYSEL DESTEK

Dikkat eksikliği tedavisinde dikkat eğitimi, kendini programlama, zaman yönetimi, sosyal beceri eğitimi, eşlik eden öğrenme güçlüğü, depresyon gibi durumlara yönelik özel eğitim ve terapi desteğinin sağlanması, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan çocukların tedavisinde çok değerli destek sağlamaktadırlar.

C) DİKKAT EKSİKLİĞİ VE HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞUNDA OKULLA İŞBİRLİĞİ

Çocuğun ön sıraya oturtulması, uygun disiplin, yönlendirme ve takibin yapılması çok önemlidir. Eğer varsa rehber öğretmen, sınıf öğretmenlerinin konu hakkında bilgilendirilmeleri gerekmektedir. Böylece, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan çocukların okul, sınıf ve ders başarılarında ortak hareket edilmesi sağlanacaktır. Özellikle okulların sınıf öğretmenleri, rehberlik öğretmenleri ve okul psikologları ile bilgi paylaşımı sağlanması ile dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan çocuğun okul uyumu ve okul başarısında artış sağlanmaktadır.

D) DİKKAT EKSİKLİĞİ VE HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞUNDA EBEVEYNLERİN EĞİTİMİ

Dikkat eksikliği tedavisinde aile eğitimi destek programları ile, aile içi iletişimde kullanılması gereken teknikler aileye kazandırılmaktadır. Bu konuda bilinçli anne-babanın doğru yönlendirmeleri, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan çocuğun iyileşme sürecindeki adaptasyonunu arttırmaktadır.

E) DİKKAT EKSİKLİĞİ VE HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞUNDA ORTAMIN DÜZENLENMESİ

Görsel, işitsel ve dokunsal dikkat dağıtıcı uyaranların azaltılması, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan çocuklarda ortam uyumunu arttıracaktır. Konu hakkında ilgili tedavi kurumu gerekli düzenlemeleri aile ile paylaşmaktadır.

Çocuk ve Genç
Psikolojik Danışmanlık ve Psikiyatri Merkezi
Dikkat Eksikliği Tedavisi